Lokale bestuurders trekken aan de bel (en hoe burgers genegeerd worden)
29 november 2025
De laatste dagen verschenen diverse nieuwsberichten over gemanipuleerde of bedreigde lokale bestuurders in relatie met de spreidingswet en de totstandkoming van AZC’s. Deze lokale bestuurders voelen zich door de landelijke politiek in de steek gelaten. Ook in onze gemeente zou een aantal maanden geleden sprake zijn geweest van bedreiging. Wat er precies speelde, weten wij niet. Hier wil het Burgerinitiatief kort en duidelijk over zijn: wij willen op een nette manier voorkomen dat het AZC op Berg & Bosch er komt. Bedreigingen van lokale bestuurders is niet de juiste manier!
Toch zijn er ook wat opvallende zaken in deze discussie. Het begon enkele dagen geleden met de Burgemeester van Terneuzen die zijn ambt wilde neerleggen. De Burgemeester van Terneuzen is een voorstander van het inrichten van een AZC. Hij was er kennelijk van overtuigd dat het AZC in Terneuzen er zou komen. En op het laatste moment hebben enkele raadsleden besloten hun steun in te trekken. Dat was voor de Burgemeester reden om de samenwerking met de Gemeenteraad te verbreken. Hij had daarmee onoverkomelijk alle vertrouwen in de raad verloren. Hij vroeg zich expliciet af of het veranderde stemgedrag van de raadsleden “zonder last” is verlopen, zoals de wet en de eed voorschrijft. Hij overwoog nog de Gemeenteraad te omzeilen en het plaatsen van het AZC via een Collegebesluit af te dwingen. Daar zag hij toch van af. (Dit is in ieder geval iets om te onthouden dat deze mogelijkheid er in De Bilt altijd nog is. Ondanks dat de Wethouders van de Bilt regelmatig hebben aangeven dat de eindbeslissing rondom het AZC in handen is van de Gemeenteraad).
Een dag later verscheen een artikel op NOS dat het ‘ondemocratisch’ is volgens hoogleraar Staats- en Bestuursrecht Geerten Boogaard. Omdat er sprake is van verschillende stemmingen, met een verschillende uitslag zou de democratie in het geding zijn. Indien er echt sprake zou zijn van bedreiging van de Raadsleden is dat zeer schadelijk voor de democratie, zo stelt hij.
En dat raakt een gevoelig punt. Want hoe democratisch is het dat de Burgemeester van Terneuzen een voorstander is van de komst van een AZC? Het College B&W heeft immers alle troeven in handen om zelfs weinig populaire beslissingen af te dwingen. Zou een burgemeester niet juist neutraal moeten zijn in plaats van de Gemeenteraad op zijn vingers te tikken? Omdat de uitkomst van een stemming niet overeenstemt met zijn wensen? Kennelijk wordt het als ondemocratisch gezien dat Raadsleden van mening veranderen, maar niet dat een Burgemeester zijn zin wil doordrijven. Het is nog steeds zo dat de Gemeenteraad als enige door het volk is gekozen. Wat heeft een burgemeester daarin te willen? Deze Burgemeester is eerder een voorbeeld van hoe het niet hoort te gaan.
Wat de Raadsleden en hun veranderde stemgedrag aangaat, daar kunnen wij wel enig begrip voor opbrengen. De verkiezingen staan voor de deur. Sommige Raadsleden zullen wellicht niet meer terugkeren. En bovenal zijn zij inwoner van hun gemeente (wat van de verantwoordelijke Wethouder in de Bilt niet gezegd kan worden). Deze Raadsleden zijn ook vader/ moeder, buur, vriend, etc. Als je onderdeel uitmaakt van een lokale gemeenschap is een AZC misschien niet iets wat je je buren graag aandoet. Een stem tegen een AZC kan in dat licht nog wel begrepen worden. Dat als ondemocratisch te omschrijven gaat wat ver. Misschien is het juist ondemocratisch dat Wethouders, ambtenaren en gemeentelijke politici dergelijke zaken in de maag van hun inwoners willen splitsen. Dat dingen niet zo lukken zoals ze het bedacht hebben, wordt dan in de retoriek ondemocratisch genoemd. En waarom mag een Burgemeester een persoonlijke voorkeur hebben, en een Raadslid niet? Hiervan komt de democratie niet in het gedrang. Een gekozen Raadslid dat tegen de wens van haar inwoners beleid steunt, dat is pas ondemocratisch.
En dan is er nog de vermeende manipulatie of bedreiging door burgers die veelvuldig genoemd wordt. Als burger heb je maar te accepteren wat het (lokale) bestuur bedenkt en uitvoert. Wat er al bijna een jaar in de Bilt gebeurt rondom het AZC verdient zeker geen schoonheidsprijs. Burgers worden letterlijk in het hemd gezet. Als een lokale bestuurder dermate slecht beleid wil uitvoeren, de burgers en bedrijven op geen enkele manier laat deelnemen aan het proces (ondanks harde toezeggingen) en zonder blikken of blozen de burgers verhaaltjes worden verteld (die zeker niet altijd waar zijn!), dan ontstaat er wrevel. Dat is een menselijke reactie. Er zijn tal van voorbeelden uit het verleden waar niet democratische machtsstructuren met opstanden en revoluties werden opzij gezet. Die worden nog steeds dagelijks op school onderwezen als iets positiefs. Wie bepaalt wanneer de democratie in het gedrang komt ten aanzien van de discussie rondom het AZC? Bovendien zijn uitingen via sociale media toch nog steeds iets anders dan een echte bedreiging. Het plaatsen van een AZC op de beoogde plek op Berg & Bosch is een echte bedreiging. Maar dat wordt niet genoemd.
Indien er op zijn minst geluisterd zou worden en de burger enige inspraak krijgt, dan zou er wellicht geen sprake zijn van bedreiging van de lokale bestuurders. Wie maakt zich hier dan schuldig aan ondemocratische handelingen? Wat het AZC betreft, zit de echte bedreiging in de bedreiging van de leefbaarheid van de inwoners. Als zoveel inwoners tegen een AZC zijn, dan is het doorzetten hiervan op zijn minst ondemocratisch en bedreigend.
Het ware probleem is niet dat Raadsleden of Wethouders zich bedreigt voelen, maar dat ze zaken doordrukken die niet verkoopbaar zijn. Het worden van een Raadslid of Wethouder is een vrije keuze. Een AZC op deze plek is geen vrije keuze voor de inwoners. Feitelijk zou de burger de eindstem moeten hebben. Een bindend referendum voor iets dat de leefbaarheid zo beïnvloedt, is eigenlijk de enige juiste aanpak.
Opvallend is ook dat het COA nu dreigt om “haar” investering in Terneuzen via de rechter te willen afdwingen. We hebben het hier over gemeenschapsgeld! Burgers en bedrijven betalen, zij bepalen. Hoe anders zou een net proces kunnen verlopen?
In Terneuzen ging het om een ACZ voor de duur van 10 jaar. Hier heeft onze gemeente het COA zelf het aanbod gedaan voor 30 jaar!!! Daar is niet om gevraagd door het COA, het werd ze gewoon aangeboden. En precies dergelijke zaken wil het COA straks via de rechter afdwingen. Volgt u het nog?
Lang leve de democratie.
